Proje başlığı: Uzay İçin 4-Boyutlu Coğrafi Bilgi Sistemine Dayalı Bir Uzay Kadastro Modelinin Geliştirilmesi

Projenin Destekleyicisi: TÜBİTAK 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı
Proje Yürütücüsü: Prof. Dr. Tahsin YOMRALIOĞLU
Araştırmacılar: Prof. Dr. Reha Metin ALKAN, Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Oğuzhan METE, Prof. Dr. Serdar EROL, Prof. Dr. Cengiz HACIZADE (Danışman), Doç. Dr. Hüseyin HAKLI (Danışman), Dr. Öğr. Üyesi Demet ÇİLDEN GÜLER (Danışman), Doç. Dr. Doğuş GÜLER (Danışman)

Proje içeriği: Günümüzde uzay faaliyetlerinin hızla artmasıyla birlikte, uzay mülkiyeti, kaynak yönetimi ve yörüngesel düzenlemeler gibi konular kritik hale gelmiştir. Ancak, mevcut uygulamalar yanında kadastro ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) uzayın dinamik, çok boyutlu ve zamana bağlı yapısını yönetmek için oldukça yetersiz kalmaktadır. Bu proje, 4-Boyutlu Coğrafi Bilgi Sistemleri (4B-CBS) tabanlı bir Uzay Kadastro Modeli (UKM) geliştirerek, uzaydaki nesnelerin konumsal ve mülkiyet bilgilerinin etkin bir şekilde yönetilmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Bu proje, 4B-CBS’yi uzay kadastrosuna uyarlayan ilk kapsamlı modelleme girişimlerinden biri olacaktır. Geleneksel CBS ve kadastro sistemleri, sabit ve yüzey tabanlı nesneleri yönetmeye odaklanırken, uzaydaki nesneler sürekli hareket etmekte ve dinamik yörüngeler izlemektedir. Bu çalışma, 3-Boyutlu konum verilerini zamansal değişkenlerle birleştirerek, uzayda hareket eden varlıkların yasal ve yönetsel çerçevede tanımlanmasını sağlayacak yeni bir CBS modeli sunmaktadır. 4B-CBS yaklaşımı, uzaydaki nesnelerin yalnızca (X,Y,Z) koordinatlarıyla değil, aynı zamanda “zaman” boyutuyla birlikte yönetilmesini sağlayarak geleneksel kadastro sistemlerinden ayrılmaktadır. Uzay nesnelerinin konum, hareket ve zamansal değişimlerinin doğru bir şekilde modellenmesi, uzay kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, ticari faaliyetlerin düzenlenmesi ve hukuki çerçevelerin oluşturulması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda proje, uzay idaresi ve mekânsal veri yönetimi gibi farklı disiplinleri bir araya getirerek, uzayda sahiplik, mülkiyet kullanımı ve sınırlandırma gibi konulara CBS perspektifinden çözüm getiren yenilikçi bir bilimsel yaklaşım sunmaktadır.

Geleneksel CBS yaklaşımları, yeryüzündeki statik ve belirli koordinatlara sahip varlıkları yönetmeye odaklanırken, uzaydaki nesneler sürekli hareket halinde olup zamansal değişkenlere bağlıdır. Bu projede, CBS ve uzay jeodezisini birleştirerek, uzaydaki nesnelerin mekânsal ve zamansal olarak yönetilmesini sağlayacak bir model geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu 4B-CBS veri modeli, (X,Y,Z) koordinatlarıyla birlikte zaman boyutunu içerecek şekilde dinamik bir yapıya sahip olacaktır. Model, uzay jeodezisi teknikleri ve CBS veri yapıları ile bütünleştirilerek, yörünge tahminleri ve konum doğrulama süreçleri verileriyle desteklenecektir. Geliştirilecek 4B-CBS veri yönetim altyapısı, uydu navigasyonu, uzay madenciliği operasyonları ve uzay varlıklarının mülkiyet yönetimi gibi çeşitli uygulama alanları için optimize edilecektir. Dinamik CBS yaklaşımıyla, uzay nesnelerinin yörüngeleri, hareketli konum bilgileri ve zaman içerisindeki değişimleri doğru bir şekilde analiz edilecek, “dijital-haritalar” ile görselleştirilip uzay yönetimi süreçlerine entegre edilecektir.

Bu proje, CBS, uzay mühendisliği, uzay jeodezisi ve konumsal veri analitiği gibi farklı disiplinleri bir araya getirerek, 4B-CBS tabanlı uzay kadastro modelinin geliştirilmesine yönelik kapsamlı bir araştırma süreci yürütecektir. Proje, disiplinler arası uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından yönetilecek ve süreçler bilimsel doğruluk, teknik entegrasyon ve uygulama odaklı yaklaşımlar temelinde planlanacaktır. Proje yönetiminde CBS altyapısı ve uzay jeodezisi teknikleri ve büyük veri analitiği ile bütünleştirilerek veri yönetim süreçleri optimize edilecektir. Çalışmalar uzay mühendisliği, coğrafi veri, CBS modelleme ve uydu jeodezisi alanlarında uzman araştırmacılar tarafından entegre biçimde yürütülecek ve proje süreci teorik araştırma, teknik geliştirme ve uygulama doğrulama aşamaları gibi üç temel bileşenden oluşacaktır. d) Yaygın Etki:

Proje çıktıları, bilimsel yayınlar ve teknik raporlar aracılığıyla ulusal-uluslararası paydaş topluluklara aktarılacak ve CBS ile uzay jeodezisinin entegrasyonu konusundaki bilgi birikimi genişleterek, yaygınlaşacaktır. Geliştirilen model, uzay madenciliği şirketleri, ticari uydu operatörleri ve uzay ajansları tarafından uzay yönetimi süreçlerinde doğrudan uygulanabilir bir sistem olarak değerlendirilecektir. Ayrıca, BM Uzay Hukuku Komitesi, Avrupa Uzay Ajansı gibi uluslararası ve Türkiye Uzay Ajansı gibi ulusal kuruluşlara ilk kez CBS tabanlı uzay mülkiyet yönetimi konusunda öneriler sunularak uzay için düzenleyici çerçevelerin oluşturulmasına katkı sağlanacaktır. Proje çıktıları, yeni araştırmalara öncülük ederek, disiplinler rası iş birliklerini teşvik edecek ve gelecekteki uzay yönetişimi modellerine bilimsel temel teşkil edecektir. Sonuçta bu proje, 4B-CBS tabanlı uzay kadastro modeli ile uzaydaki mülkiyet idaresi, konumsal veri yönetimini ve yörüngesel düzenlemeleri yeniden tanımlayarak, uzay kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı, ticari uzay faaliyetlerinin düzenlenmesi ve uluslararası yasal çerçevelerin oluşturulmasına doğrudan katkıda bulunacaktır. Akademik, endüstriyel ve politik alanlarda geniş çapta katma-değer üretmesi beklenen proje, küresel ölçekte bir referans olarak, gelecekteki uzay yönetişimi modellerine ve operasyonlarına yenilikçi bilimsel bir temel altlık olacaktır.